کد خبر: ۲۴۰
تاریخ انتشار: ۱۲ خرداد ۱۳۹۳ - ۰۹:۴۹
 

برگزاری نشست تخصصي گروه علوم سیاسی

«بررسي و تحليل مذاكرات هسته­اي ايران»

10/3/93

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه  نشست تخصصی «بررسي و تحليل مذاكرات هسته­اي ايران» با سخنرانی اقای دکتر محمد کمالی زاده مدیر گروه علوم سیاسی وعضو هیات علمی پژوهشگاه و آقای دکتر صادق جوکار عضو هیات علمی موسسه بین المللی مطالعات انرژی در پژوهشگاه برگزار شد.

در ابتداي جلسه آقاي دكتر كمالي­زاده ضمن خير مقدم و خوش­آمد گويي به حضار گفتند: اين نشست از معدود نشست­هاي علمي است كه در زمينه مذاكرات هسته­اي انجام مي­شود، اين در حالي است كه اين موضوع مهمترين موضوع سياسي حال حاضر در ايران است؛ نكته جالب توجه اينجا است كه در كشورهاي ديگر در زمينه مذاكرات هسته­اي ما، جلسات علمي متعددي برگزار مي­شود و از ابعاد مختلف به آن نگريسته مي­شود ولي در كشور ما نسبت به بررسي علمي اين موضوع غفلت مي­شود. به منظور تحليل علمي روند اين مذاكرات از دكتر محمدصادق جوكار براي حضور در اين نشست دعوت كرده­ايم كه از كارشناسان ارشد وخبره در مسائل انرژي و سياست خارجي ایران  می باشند.

مدیر گروه علوم سیاسی  در رابطه با سابقه تحريم در ايران اين چنين توضيح داد: نخستین تحریم جامع سراسری علیه ایران در دوران معاصر، تحریم انگلیس علیه ایران بمنظور واکنش در برابر انتخاب دکتر محمد مصدق به وزارت بود که ملی سازی صنعت نفت را دنبال می‌کرد. اولین قطعنامه شورای امنیت علیه ایران در زمان نخست وزیری محمد مصدق و به منزله واکنش علیه ملی شدن صنعت نفت ایران صادر شد. در پی استقرار نظام جمهوری اسلامی ایران و به خطر افتادن منافع آمریکا، این کشور  در سال ۱۹۸۰ تحریم های اقتصادی وسیعی را در واکنش به تسخیر سفارت آمریکا در تهران علیه ایران وضع نمود. در سال ۱۹۹۵، بیل کلینتون رئیس جمهور وقت آمریکا اقدام به وضع تحریم‌هایی نمود که به موجب آن شرکت‌های نفتی آمریکایی از سرمایه‌گذاری در طرح‌های نفت و گاز ایران منع شده بودند. همچنین روابط بازرگانی با ایران نیز یک‌جانبه قطع گردید.(سیاست مهار دوگانه)

ايشان در ادامه گفت كه ما در حال حاضر تحريم­هاي گسترده­اي را به خود مي­بينيم كه در تاريخ كشورمان بي­سابقه است و نظير آن را مي­توان در عراق سالهاي 1990 تا 2003 ميلادي ديد. در همين رابطه ايشان گذري داشت به كتاب «جنگ پنهان (ایالات متحده  و تحریم های عراق)» اثر جوي گوردون و موارد زير را از اين كتاب نقل كرد:

تحريم هاي عراق به گواهي تاريخ جامع ترين و ويرانگرترين تحريم هايي بود که در طول تاريخ به نام سکانداري بين المللي وضع شده است. اين تحريم ها همراه بمب هايي که در سال ۱۹۹۱ بر عراق فروريخته شد، زيرساخت هاي اين کشور را تا مرز نابودي پيش برد و لطمه شديدي به شرايط اساسي لازم براي ادامه حيات مردم اين کشور زد. همزمان با از بين رفتن زيرساخت هاي اقتصادي عراق، زيرساخت هاي اجتماعي آن نيز فروپاشيد. به گونه اي که پس از گذشت قريب به 11 سال از حمله آمريکا به عراق، اين کشور هنوز نتوانسته در عرصه جهاني قد برافرازد و همواره دستخوش تغييرات منطقه اي و محل ظهور جريان هاي افراطي بوده است.

هر سه دولت بر سرکار آمده در آمریکا بر این باور بودند که تحریم ها دست صدام حسین برای خرید مواد غذایی برای مردمش را نبسته است. اما آنچه بدان اشاره نمی شد این بود که وقتی مواد غذایی به عراق می رسید دولت عراق بدلیل فقدان وسایل حمل و نقل قادر به توزیع آنها میان مردمش نبود و آمریکا پیوسته در شورای امنیت جلوی واردات کامیون، لاستیک خودرو و قطعات یدکی به عراق را می گرفت. همه جانبه بودن تحریم ها منجر به بروز مشکلات پیچیده ای شد که هر وضعیت اضطراری، وضعیت اضطراری دیگری را ایجاد می کرد و هیچ ابزاری برای جلوگیری از بروز این زنجیره حوادث وجود نداشت. برای مثال، برای مقابله با کمبود مواد غذایی، عراق تولید برنج را افزایش داد، اما شرایط لازم برای تولید برنج موجب کمبود آب و به نوبه خود باعث گسترش پشه و شیوع مالاریا شد. اما برای کنترل پشه ها هیچ حشره کشی در دسترس نبود و هیچ دارویی برای درمان مالاریا وجود نداشت. هر چند نظام تحریم ها به عراق اجازه داده بود تا اقلام دارویی خریداری کند اما داروها به تنهایی نمی توانستند نیازهای درمانی مردم را تحریم کنند زیرا بیمارستان ها و کلینیک های درمانی برای آنکه فعال بمانند به تجهیزاتی خیلی بیشتر از اینها احتیاج داشتند. کلیه بیمارستانها فاقد تجهیزات نور و روشنایی، نظافت، آب سالم، تجهیزات دفع زباله بودند. در سال 1997 یک میلیون کودک زیر 5 سال عراقی از سوء تغذیه رنج می بردند. همچنین در سال 1995، 70 درصد زنان عراقی دچار کم خونی بودند. بنابر آمار در طول 13 سال تحریم، حدود 500 هزار کودک عراقی به خاطر اثرات تحریم جان خود را از دست دادند.

وضعیت انسانی در عراق پس از بمباران های گسترده در جنگ خلیج فارس به سرعت رو به وخامت گذاشت. توان عراق برای تولید نیروی برق فلج شده بود و در نتیجه اقتصاد و بخش های خدمات اجتماعی عراق تولید صنعتی، کشاورزی، تصفیه آب، مراقبتهای بهداشتی و نظایر آن به شدت آسیب دیدند. اقتصاد و خدمات دولتی به میزان چشمگیری متلاشی شده بود. تورم لجام گسیخته شروع شد. در اوت 1991 نرخ تورم حدود 2000 درصد بود و میزان درآمد به یک دهم رقم پیش از جنگ کاهش یافته بود. در سپتامبر 1994 جیره غذایی مردم به یک سوم کاهش یافت. در ژانویه 1996 هر دلار 3000 دینار خرید و فروش می شد در حالیکه پیش از جنگ قیمت هر دینار 3 دلار بود. پیش از جنگ خلیج فارس، حکومت عراق هم قبل و هم در خلال جنگ با ایران برای توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور سرمایه گذاری بسیاری کرده بود اما این کشور شدیدا به درآمد حاصل از صادرات مواد نفتی و واردات مواد غذایی و کالاهای اولیه وابسته بود. اثر تحریم ها بگونه ای بود که عراق را به 50 سال قبل از حمله آمریکا عقب برد.

سپس دكتر كمالي­زاده با اشاره به اينكه وضعيت عراق آيينه تمام نمايي براي تمام كشورهاي در معرض تحريم مي­تواند باشد گفت كه براي وضعيت حاضر ايران 2 نكته را بايد مورد توجه قرار داد:

1-    پيگيري آمريكا در اثر كردن تحريم­ها كه هيچ كشوري نمي­تواند جلودار آن باشد و به هيچ اصولي نيز پايبند نيست و براي رسيدن به اهداف خود از هر ابزاري استفاده مي­كند.

2-    اقتصاد رانتي و تك­محصولي در مقابل تحريم­هاي همه­جانبه ، بسيار شكننده و آسيب­پذير است.

در ادامه جلسه دكتر محمدصادق جوكار عضو هيئت علمي مؤسسه مطالعات بين­المللي انرژي سخنرانی خود را با مقدمه و محورهای زیر ارایه دادند ما نبايد فكر كنيم كه چون هميشه مورد تحريم واقع شده بوديم پس حالا وضع فرقي نمي­كند؛ ما هميشه تحريم بوده­ايم ولي تحريم­ها  با هم تفاوت بسيار دارند.

   1.دوره های تحریم ایران

دوره اول و دوم تحريم­هاي ايران شامل تحريم­هاي يك­جانبه آمريكا عليه ايران بوده است و تحريم­هاي غير اقتصادي شوراي امنيت. دوره دوم تحريم­هاي ايران كه در حال حاضر در اين دوره به سر مي­بريم ، آمريكا علاوه بر خود ، متحدانی مثل اتحاديه اروپا و حتي برخي كشورهاي بيطرف مثل ژاپن و كره را نيز به تحريم ايران واداشته است. البته دوره سوم حالت گذاري براي ورود به دوره چهارم بوده است كه خوشبختانه به دليل توافق ژنو وارد آن نشديم. در حال حاضر نيز اگر مذاكرات نتيجه نيابد اين امكان وجود دارد كه دوره چهارم تحريم آغاز شود كه چيزي مشابه تحريم آمريكا عليه عراق است. اين مورد تحريم شامل تمامي فعاليت­هاي اقتصادي مي­شود كه به تصويب شوراي امنيت مي­رسد؛ پيش­بيني مي­شود آمريكا در پي بده­بستان با روسيه، روسيه را نيز با خود همراه كند كه البته تا به حال نيز ديده شده كه روسيه اهل بده­بستان هست و خيلي قابل اتكا نيست. بنابراين ما نبايد تحريم­ حاضر و تحريم احتمالاً پيش­رو را مشابه تحريم­هاي قبلي ايران بدانيم.

2. توافق ژنو

نبايد توافق ژنو را خيانت دانست كه در طي آن ما از حقوق خود دست كشيديم و همچنين نبايد مثل برخي خيلي خوش­بينانه نگاه كرد كه تحريم­هاي حاضر تا شش ماه آينده برداشته مي­شود. يكي از موارد اختلافي ايران و غرب در مذاكرات وين در مورد زمان برداشتن تحريم­ها است كه طرف غربي اين زمان را براي 15 الي 20 سال آينده معرفي كرد ولي ايران خواستار زمان يك ساله يا نهايتاً 7 ساله شد. ايشان با توضيح تمام بندهاي توافق­نامه ژنو و نيز موارد مورد اختلاف در توافق نهايي با غرب، به برخي از عواقب تحريم­ها براي اقتصاد ايران اشاره داشتند و تسريع در روند مذاكرات را كه در دولت كنوني آغاز شده است، عاملي براي جلوگيري از زيان­هاي بيشتر به اقتصاد ايران توصيف كردند.

3.نگاه و وظیفه ما در برابر مذاکرات

 نبايد نااميدانه به مذاكرات نگاه كرد چون ايران کشور قدرتمندی است و هم ابزارهايي براي چانه­زني در اختيار دارد كه نمونه آن هزينه­هاي گزافي است كه تحريم و جنگ براي آمريكا دارد ایران توان پرهزینه کزدن جنگ را به زیان آمریکا دارد.در حالي كه توافق با ايران براي آمريكا نفع اقتصادي به همراه خواهد داشت. ايشان مسئوليت دولت در شرايط كنوني را بسيار حساس توصيف كردند و بر اين عقيده بودند كه دولت بايد حمايت قاطبه نهادهاي حكومتي را جلب كند چون برخي تصميم­گيري­ها كه نياز به مسئوليت زيادي دارد ممكن است به خاطر نداشتن پشتيبان از آن تصميم­هاي مهم شانه خالي شود؛ همچنين بايد با فساد مبارزه شود چون برخي از اين فضاي ابها­م­آلود  تحريم­ها براي نفع شخصي خود استفاده مي­كنند كه ضررهاي زيادي براي اقتصادكشور به همراه دارد.

دكتر جوكار با تأكيد بر اينكه حفظ دستاوردهاي هسته­اي براي ايران بسيار ضروري است گفت كه نبايد نگاه عوامانه به اين موضوع داشت و بایستی با نگاه علمی و همه جانبه به موضوع هسته ای پرداخت. در شرایط کنونی لازم است که مذاکرات هسته ای و برنامه های دولت برای آن یک امر ملی انگشته شده و همه در حمایت از آن کوشش کنیم. در ادامه این نشست تخصصی پرسش و پاسخ به عمل آمد.
نام:
ایمیل:
* نظر: