کد خبر: ۳۱۸
تاریخ انتشار: ۲۹ دی ۱۳۹۳ - ۰۸:۵۵

برگزاری اولین نشست از برنامه کرسی مطالعاتی فرهنگ و امنیت

 

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه اولین نشست از برنامه کرسی مطالعاتی فرهنگ و امنیت با عنوان «جهانی شدن؛ فرهنگ و امنیت ملی با تاکید بر سبک زندگی» در پژوهشگاه برگزار گردید

این نشست با سخنرانی دکتر افتخاری و دکتر جعفرزاده پور برگزار گردید.  و آقایان دکتر شاکری، دکتر کمالی زاده، از اعضای هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی بعنوان اعضای پانل حضور داشتند

در ادامه نشست آقای دکتر افتخاری (ریاست مرکز مطالعات و برنامه ریزی وزارت کشور) بعنوان سخنران اول نشست سخنان خود را اغاز نمودند ایشان بیان کردند در دوران جدید از یکسو مقوله امنیت ملی تغییراتی را به خود دیده است و از سوی دیگر مساله سبک زندگی نیز بر مقوله امنیت ملی تاثیرگذار شده است. از طرف سوم، پدیده جهانی شدن هم سبک زندگی را متحول کرده است.

در جریان مطالعات امنیت ملی شاهد وقوع یک تحول بزرگ هستیم و آن عبور از رویکردهای سلبی و تهدیدنگر و ورود به رویکردهای ایجابی است. در رویکردهای سلبی و امواج سنتی و اولیه مطالعات امنیتی، امنیت یک بازیگر در توان او برای دفع تهدیدات خلاصه شده و از توان و قدرت نیز تنها توان و قدرت نظامی فهم می شد که البته در دوران مدرن قدرت اقتصادی نیز بدان افزوده شد. در این رویکرد هر چه این منابع قدرت افزایش پیدا کنند، توان بازدارندگی و سرکوب حکومتها نیز افزایش می یابد. در این رویکرد دولتها به تنهایی می توانند با بسیج و ارتقاء منابع خود بدنبال ایجاد امنیت باشند.

دکتر افتخاری ادامه دادند گفتمان ایجابی از زمانی مطرح می شود که محوریت قدرت در بحث امنیت جای خود را به محوریت رضایت می دهد. جوامعی که در درون خود از انسجام و رضایت برخوردار باشند حتی می توانند تهدیدات بیرونی را تحت تاثیر قرار دهند. در چارچوب مفاهیم دینی می توان جامعه مرصوص را در برابر بیت العنکبوت مطرح کرد. اگر جامعه ای در درون خود از استحکام لازم برخوردار باشد، اتفاقات بیرونی نه تنها تهدید نیستند بلکه می توانند فرصت تلقی شوند. در چنین ایده ای، رضایت می تواند موجب افزایش استحکام داخلی شده و به تبع آن امنیت ملی ارتقاء یابد.

گفتمان ایجابی به شدت درون نگر است و به عنوان نمونه بدنبال بررسی این موضوع است که جمهوری اسلامی تا چه میزان در تقویت رابطه دولت و ملت موفق عمل کرده است و مردم تا چه میزان از زندگی کردن در جامعه ایران راضی هستند. اگر این رضایت وجود داشته باشد حتی در صورت کمبود منابع نیز توان ایستادگی در برابر تهدیدات وجود خواهد داشت. در نگاه ایجابی تهدیدات بیرونی نادیده انگاشته نمی شوند بلکه فلسفه وجودی آنها و نحوه تاثیرگذاری شان مورد ارزیابی مجدد قرار می گیرد. در چنین رویکردی، مولفه های فردی (مثل انسان شناسی) مورد توجه قرار می گیرند. در این رویکرد روندها و نهادهای اجتماعی هم اهمیت فراوان پیدا می کنند. هماهنگی یا تعارض میان این نهادها می تواند اثر مستقیم بر استحکام داخلی داشته باشد. به عنوان نمونه اگر نهاد اجتماعی به سمت سکولاریزه کردن جامعه و بالعکس نهاد سیاسی بدنبال اسلامی کردن جامعه باشد شاهد وقوع تعارضات جدی در عرصه تربیت فردی و اجتماعی خواهیم بود. چنانچه نظام اجرایی و اجتماعی برخلاف نظام سیاسی حرکت کند نمی توان از جامعه انتظار همراهی داشت. به عنوان نمونه یکی از علل اصلی عدم توفیق در اقتصاد مقاومتی این است که نظام سیاسی به صورت جدی پای آن نایستاده است. در حالیکه در دهه شصت علیرغم محدودیت ها و محرومیت های بیشتر، جامعه از پایداری بیشتری برخوردار بود چون مردم نظام سیاسی را همراه و همانند خود می دیدند. اگر بتوانیم با تقویت این مولفه ها، در جهت گفتمان ایجابی حرکت کنیم، جامعه را به سمت تعبیر قرآنی بنیان مرصوص خواهیم برد که مقاومتش در برابر تهدیدات بیرونی نیز افزوده شده است.

ریاست مرکز مطالعات و برنامه ریزی وزارت کشور ادامه دادند که مساله امروز ما این است که باید الگوی اصیل انقلابی را که تربیت محوری به جای قدرت محوری بود دوباره احیاء کنیم. امروز الگوی تربیتی ما در مواجهه با پدیده ای به نام جهانی شدن قرار گرفته است که رمز موفقیت در این مواجهه، پایمردی بر الگوی تربیتی انقلابی است تا تبدیل به سبک زندگی گردد. اگر بتوانیم این تربیت را به سبک زندگی تبدیل کنیمف، مسایل امنیتی ما نیز مرتفع خواهد شد. واقعیت آن است که حرکت ما از تربیت اسلامی به سمت سبک زندگی با موفقیت توام نبوده است و ضعف ما در این زمینه موجب چیرگی سایر سبک های زندگی شده است.

در ادامه جلسه پیشنهاداتی را با جنبه آینده نگرانه در زمینه بهبود وضعیت جامعه در زمینه سبک زندگی و ارتقاء رضایت و استحکام داخلی ارایه خواهم داد.

سخنران دوم نشست تخصصی خانم دکتر فروزنده جعفرزاده­پور (عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی)نیز به بیان یافته های پژوهش انجام شده در این خصوص پرداختند.

ایشان گفتند ارایه حاضر حاصل یک فراتحلیل بر روی مطالعات اجتماعی انجام شده بر روی سبک زندگی است. هنگامیکه از حوزه جامعه شناسی به سبک زندگی پرداخته می شود سئوالات اساسی این است که سبک زندگی چیست، چه الزاماتی دارد و چرا باید بدان پرداخت. سبک زندگی با مفهوم انتخاب همراه است، مفهومی که در زندگی سنتی جای چندانی ندارد. انتخاب مقوله ای خاص دنیای مدرن است.

سبک زندگی، یعنی کلیت بی همتا و فردی زندگی که همه فرایندهای عمومی زندگی، ذیل آن قرار دارند (آلفرد آدلر، 1956: 191)

سوبل در تعریف سبک زندگی آورده است:... کاملا معقول است که بپذیریم سبک زندگی کاملا قابل مشاهده است و در ادامه تاکید می کند که الگوی مصرف قابل مشاهده ترین و بهترین شاخص سبک زندگی است (سوبل، 1981)

«سبك زندگي» راه و روش زندگي است كه بيان كننده ايستارها و ارزشهاي يك فرد يا گروه مي باشد (آزادارمكي، 1386: 16).

لسلی و دیگران با چنین رویکردی در خصوص سبک زندگی آورده اند: «رفتارهایی که با قشربندی حیثیتی و اعتباری مرتبط است، سبک زندگی نامیده می شوند. سبک زندگی فقط آنچه یک فرد دارد نیست؛ بلکه چگونگی نمایش آنها توسط فرد است. سبک زندگی هم الگوهای مصرف را شامل می شود و هم قدرتی که از این ناحیه کسب می­شود. سلیقه آداب معاشرت و مد نشانه­های داشتن جایگاهی در نردبان اجتماعی و نمادهای مرتبط با سبک زندگی هستند» (لسلی و همکاران، 1994: 368).

عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی ویژگی های سبک زندگی را چنین بیان نمودند:

·        بیان گرایانه (افراد از طریق رفتارهای نظام یافته و جهت دار خود را به دیگران معرفی می نمایند و با چگونگی معرفی خود، هویت و تشخص می یابند)

·        انتخابی (از میان راههای موجود یک راه را انتخاب می کنند)

·        مشخص کننده و متمایز کننده است (تشابه با سایر هم گروهها و تفاوت با دیگر گروهها)

·        کلیت و انسجام دارد (در غیر این صورت نمی توان سبک زندگی را مجموعه ای از الگوهای رفتاری دانست)

مفهوم مصرف نیز شامل تمامی انواع فعالیتهای اجتماعی است که می توانند برای ویژگی ها و هویت مردم به کار روند؛ غیر از (یا به علاوه) فعالیتهایی که ممکن است مردم برای امرار معاش انجام دهند. یعنی مصرف بر پایه نیاز زیستی و طبیعی مورد نظر ما نیست، بلکه مصرف بر پایه نیازهای اجتماعی و فرهنگی و به معنای امری نمایشی که کنشگر اجتماعی اساس روش زندگی خود را بر آن قرار می دهد، مورد توجه است؛ هر چند کشیدن خط تمایز دقیق و روشن میان کنش ضروری و فراغتی امری دشوار است، ولی ترسیم خطوط اجتماعی در بیان این تمایز، امری ممکن می نماید

مصرف که در اوایل قرن بیستم به صورت یکی از گرایشهای مهم فرهنگی در جامعه غرب در آمده بود، در دوران پس از جنگ جهانی دوم، رفته رفته به عامل اصلی تعیین کننده اصول و الگوهای توسعه اقتصادی و ابزار اصلی انباشت و کنترل سرمایه در جوامع پیشرفته تابع نظام سرمایه داری تبدیل شد. اما آنچه تحقق این امر را میسر ساخت. روند فراگیر خصوصی شدن مصرف و متعاقب آن پیدایش نوعی فرهنگ مصرفی بود که خرید و استعمال خصوصی کالاها را به نحوی (ایدئولوژیک) در کانون حیات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه قرار می گرفت

در پایان نشست اعضا هیات علمی و حاضران پرسش هایی مطرح نمودند و نکاتی را بیان کردند که مهمترین آنها  عبارتند از:

·        قبل از تجویز یک سبک زندگی باید الگویی از یک نظام سیاسی و اجتماعی مطلوب ارایه داد و سپس بر مبنای آن به ارایه یک سبک زندگی متناسب با آن پرداخت.

·        اساس جامعه دینی بر معنویت است که هم می تواند یک فرصت باشد و هم یک تهدید. در حالیکه اساس سبک زندگی بر فردیت است. مساله این جاست که آیا امکانی وجود دارد که میان دو جامعه دینی و جامعه مبتنی بر انتخاب فردی پیوندی برقرار کرد؟

·        در نظام جمهوری اسلامی شاهد یک شیفت از نگاه اقتدارگرایانه و از بالا به سبک زندگی به نگاه از پایین به این مقوله هستیم. در گذشته تصور بر این بود که حاکمان می توانند به صورت دستوری انسانها و جامعه را تغییر دهند اما اکنون به این نتیجه رسیده ایم که باید از طریق تغییر سبک زندگی بدنبال تغییر در تربیت انسانی و اجتماعی باشیم.

·        در جامعه امروز ایران طبقه متوسط و نخبگان جامعه بدنبال ارتقاء تکثرگرایی، آزادی های سیاسی و اجتماعی و ... هستند در حالیکه طبقه حاکمه تحدید جامعه را دنبال می کنند. به نظر می رسد که هر دوی این طیف ها در پیگیری دیدگاه خود محق هستند. در واقع جبر جغرافیایی و موقعیت تاریخی و هویتی ما الزامی را به لحاظ حاکمیتی ایجاد می کند و آن اینکه ما همچنان بدنبال مولفه های امنیت سنتی و سلبی باشیم. حال باید دید که آیا می توان به تعاملی میان دیدگاه نخبگان اجتماعی و دیدگاه و الزامات حاکمیتی دست یافت؟

·        تعالیم دینی ما جهانی است در حالیکه ما نسبت به جهانی شدن نگاه منفی داریم. ما دچار نوعی رویکرد انفعالی شده ایم.

·        سبک زندگی سیاسی و اجتماعی در ایران امروز دچار نوعی تعارض است که بیش از هر چیز به سیاستگذاری های متعارض و بدون معیار و فاقد انعطاف های لازم بر می گردد.

در پایان آقای دکتر افتخاری به پاسخ پرسش های مطرح شده پرداختند و بیان نمودند که میان جهانی شدن و جهانی سازی به عنوان فرایندی که برخی بازیگران تلاش می کنند الگوی مطلوب خود را به دیگران تحمیل کنند، باید تفاوت قایل شد. در جهانی شدن رسیدن به الگوهای مشترک بر مبنای معیارهای عام و مشترک جهانی مورد نظر است و در آن از زور و اجبار خبری نیست. در واقع اگر عنصر اختیار و پذیرش را به تعریف مان وارد کنیم از جهانی شدن صحبت کرده ایم و اگر این عنصر را حذف کنیم از جهانی سازی.

گفتمان ایجابی امنیت، فرهنگ بنیاد است در این الگو هر نظامی که بتواند میان سنتهای سیاسی با سنتهای اجتماعی رابطه برقرار کند، از امنیت بیشتری هم برخوردار خواهد بود. بنابراین حتی یک نظام استبدادی هم در صورت ایجاد رضایت می تواند از امنیت برخوردار باشد. واگرایی میان قدرت سیاسی و اجتماعی از سه ناحیه ایجاد می شود:

1.      حوزه دانش و معرفت: در یک جامعه امن، اصول معرفتی نظام سیاسی و نظام اجتماعی با هم همسو و هماهنگ هستند. در نظام جمهوری اسلامی دغدغه ای که وجود دارد این است که عده ای با تاکید بر اسلامیت بدنبال حذف و یا کمرنگ کردن جمهوریت هستند و بالعکس. اینها دو لبه یک قیچی هستند که امنیت ملی ما را با مخاطره مواجه می کنند. بنابراین اولویت اول نظام امنیتی ما بررسی آن تحولی است که در مدارس و دانشگاهها رخ می دهد و تعرضی است که میان انواع گوناگون تربیتهای اجتماعی رخ می دهد.

2.      حوزه عمل: مهمترین وظیفه دولت به معنی قوه مجریه در هر کشور رسیدگی به مسایل و مشکلات آبژکتیو مردم است. هر نظام سیاسی که بخواهد امنیت داشته باشد، باید کارآمدی خود را افزایش دهد.

3.      آینده شناسی: انسانها و جوامع بر مبنای الگویی که برای آینده دارند، انرژی و انگیزه حرکت پیدا می کنند. در این حوزه ترسیم آینده انقلاب و نظام و جامعه اسلامی به عنوان افق حرکت بسیار حایز اهمیت است.

اصل و اساس این رویکرد همان عنصر تربیت است. اگر تربیت صحیح را به عنوان یک مبنای رفتاری مستمر تبدیل کنیم، ساختار قدرت و امنیت ما نیز در ابعاد داخلی و بین المللی تقویت خواهد شد.

 

نام:
ایمیل:
* نظر: