کد خبر: ۴۱۴
تاریخ انتشار: ۲۰ بهمن ۱۳۹۴ - ۱۰:۵۵

نهمین نشست کرسی مطالعات فرهنگ و امنیت برگزار شد

نهمین نشست از سلسله سخنرانی های کرسی مطالعات فرهنگ و امنیت با عنوان نهادسازی انجمنی و فرهنگی گفتگویی، توسط گروه علوم سیاسی و با سخنرانی دکتر مجتبی مقصودی در روز چهارشنبه 23/10/94 در محل پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی برگزار شد. در ابتدای جلسه، دکتر محمد کمالی زاده، مدیر گروه علوم سیاسی و دبیر جلسه، گزارش مختصری از اهداف و روند برگزاری جلسات ارایه کرده و سپس دکتر مقصودی (موسس انجمن علوم سیاسی و رییس کنونی انجمن مطالعات صلح ایران) به ایراد سخن پرداخت. در ادامه جلسه نیز حاضرین نکات و پرسش های خود را مطرح کردند که متقابلا دکتر مقصودی بدانها پاسخ گفت. در ادامه به برخی از مهمترین محورهای این نشست اشاره می کنیم:

محور و هدف اصلی سخنرانی بررسی نسبت نهاد سازی انجمنی به طور خاص مد نظر نهادسازی های علمی با تاکید بر انجمن های علمی است. در حال حاضر در کشور نزدیک به 400 انجمن در حوزه های مختلف از جمله، فنی مهندسی، علوم انسانی، هنر و بین رشته ای وجود دارد. انجمن علوم سیاسی در حوزه مطالعات علوم انسانی و انجمن مطالعات صلح در حوزه مطالعات بین رشته ای قرار می گیرند. از این جهت تلاش این است که نسبت نهادسازی انجمن علمی را با  با فرهنگ گفتگویی در جامعه ایران مورد بررسی قرار دهیم.  مفروض این است که تاثیر مثبت دارد. با توجه به پذیرش این مفروض تلاش داریم تا بدانیم در چه جنبه هایی این تاثیر و کارکرد را بر جای می گذارد.

دلایل اثر گذاری انجمن ها

1-    این نهاد ها، ساختار دموکراتیک دارند و از فرآیندهای دموکراتیک تبعیت می کنند. هر انجمنی برای تاسیس باید از قواعد موجود و از نظم موجود تبعیت کنند. قواعد باید مورد پذیرش قرار گیرد تا فعالیت صورت گیرد. با پذیرش قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران فعالیت شروع می شود. به همین منظور در ابتدا بر اساس اساسنامه ها قواعد مورد پذیرش قرار گرفت. به همین منظور باید فرآیندهای به رسمیت شناختن باید طی شود. ابتدا هیت موسس باید وجود داشته باشد که باید از حداقل 6 تا 10 دانشیار و بالاتر  از دانشگاه های مختلف باشند. این یعنی همان دموکراسی یعنی توزیع عادلانه فرصت ها. در انجمن علوم سیاسی ایران 19 نفر موسسین از دانشگاه های مختلف و در انجمن مطالعات صلح 15 نفر بوده اند. در انجمن مطالعات صلح تعداد خانم ها به نسبت انجمن قبلی بیشتر بوده است. بنابراین هئیت موسس دارای این ویژگی ها است. در مرحله بعد باید به ثبت برسد، سپس انتخابات برگزار می شود که اگهی منتشر می شود و هر کسی می تواند کاندید شود و ناظرین وزارت علوم نیز شرکت دارند و هر عضوی خودش یک ناظر است. هئیت مدیره باید از دانشگاه های مختلف باشد. اعضای هئیت مدیره نمی توانند بیش از دو دوره متوالی باشند برای دوره سوم منع دارند مگر اینکه سه چهارم آراء را داشته باشند. بنابراین این انجمن ها یک تجربه دموکراسی است که فضای گفتگویی ایجاد می کند. از مرحله تاسیس و شکل گیری تا مرحله تثبیت و استمرار فعالیت ها با پذیرش قواعد دموکراتیک و تمرین دموکراسی به صور مختلف از جمله برگزاری انتخابات ادواری (هر دو سال باید انجام شود) بر اساس اصلاح اساسنامه  طول دوره به سه سال افزایش پیدا کرد. هر انجمنی که سه سال برگزار نکند با اخطارهای وزارت علوم روبرو خواهد شد(وزارت علوم یک دستگاه ناظر است). انتخابات ادواری وجود گردش نخبگان، گردش ادواری نخبگان را رقم خواهد زد.

2-    انجمن ها ظرفیت و تقویت گفتگو و فعالیت های دموکراتیک را دارند  به ویژه اینکه انجمن ها دارای ماهیت غیر عامرانه هستند. تاسیس انجمن ها دستوری نیست. ظرفیت هایی موجود است. انجمن ها دارای ماهیت غیرعامرانه، خود جوش و داوطلبانه، مستقل و غیر دولتی، تعاملی و فراگیر هستند. در زمینه تعاملی و فراگیر مجموعه ای از فعالیت های انجمنی شامل نشست ها، همایش، نقد و بررسی، کتاب، انتشار مجله، دوره های آموزشی و ... برگزار می شود. این فعالیت ها می تواند در دفاتر و شعبه های منطقه ای باشد. در حال حاضر 5 دفتر منطقه ای خراسان، تبریز، مشهد، مازندران(در حال تاسیس)، زنجان وجود دارد که دارای ظرفیت های بسیاری است. تعاملی و فراگیر به این صورت که هیچ مجموعه ای حذف نمی شود.  نگاه تعاملی است که می تواند رقابت باشد یا همکاری باشد. رقابت به این منظور که کنترل شده و بدون تنش و معنا دار که در راستای تقویت ظرفیت مجموعه باشد بسیار مثبت تلقی می شود. تعاملی و فراگیر بین شهرستانها، بین تهران با شهرستان ها، بین نسلهای مختلف یک رشته می تواند باشد. انجمن ظرفیت ایجاد تعامل و همکاری را دارد.

3-    انجمن های علمی نهادهای ایدئولوژیک نیستند که با باید و نباید سر و کار داشته باشند. هر تجربه ای در سطح جهان را به عاریت می گیرند. در هر جا که امکان همکاری باشد بهره گیری می کنند. ظرفیت گفتگویی تنها در داخل جستجو نمی کنند. به ویژه انجمن مطالعات صلح ایران ظرفیت گفتگویی بسیار زیادی نسبت به انجمن علوم سیاسی دارد. بهره گیری از تجربیات جهانی فارغ از جزم گرائی های سیاسی، ایدئولوژیک و حکومتی از جمله  عملکردهای گفتگویی است که انجمن ها به دنبال ایجاد آن هستند. جامعه جهانی بیرون از مرزها با این انجمن ها بیشتر اعتماد می کنند. امکان کار و همکاری با انجمن ها بیشتر فراهم است. دولت ها اگر بخواهند گامی بردارند بسیار پر هزینه خواهد بود. چیزی که در طول مسیر است  از جمله ظرفیت های گفتگویی است اعتماد سازی است. اعتماد سازی شرط اول و لازم گفتگو است.

4-    حوزه توانمند سازی نیز ظرفیت گفتگویی ایجاد می کند. دغدغه اصلی این است که چرا رشته های دانشگاهی ارتباط وسیعی با حوزه های اجرائی و عملیاتی که نیازشان هم است، پیدا نمی کنند؟ هر پژوهشی باید معطوف به آسیب شناسی و آینده پژوهانه باشد. توسعه سیاسی یعنی مصالحه سیاسی است. توسعه سیاسی یعنی ظرفیت نظام در حوزه مصالحه سیاسی است. بنابراین توانمند سازی بسیار ارزشمند است. نهادهای انجمنی و انجمن های علمی بسیار ظرفیت مناسبی از جهت  توانمند سازی و کادرسازی دارند. از جمله کارویژه های این نهادهای انجمنی مرجعیت بخشیدن به انجمن ها است. تا رشته های دانشگاهی نتوانند از مرجعیت لازم برخوردار باشند از جایگاه لازم برخوردار باشند محل پذیرش و شناسایی نخواهند بود بنابراین محل گفتگو و اعتنا هم نخواهند بود. بنابراین با حفظ استقلال با همه همکاری خواهیم کرد. پذیرش مرجعیت ها گام های نخستین در حوزه ظرفیت سازی های گفتگویی است. پرواضح است که فضای سیاسی نیز قطعا موثر است اما روی موج آب هستند چون لایه های زیرین نهاد ها هستند که فعالیت ها را به انجام می رسانند تا تاثیرگذارتر باشند. این انجمن ها دغدغه شان، دغدغه مملکت و کشور است.

تخصصی شدن علوم و گسترش نهادهای انجمنی

تخصصی شدن علوم که در چند  سده اخیر رشد و گسترش پیدا کرد باعث گسترش مرزهای دانش شد و از طرفی به تک ساحتی شدن، جزئی نگری و  ابزارگرائی کمک کرد. علوم در گذشته یک کل به هم پیوسته بود. در دو، سه قرن اخیر اندیشنمدان و صاحب نظران آهسته آهسته رشته ها و حوزه ها را از هم جدا کردند و تفکیک بین رشته ای صورت گرفت. اوج این اندیشه ها در آگوست کنت قابل مشاهده است که این مساله خود یک رنسانس در حوزه علوم اتفاق افتاد. علوم با تجزیه شدن و تخصصی شدن رشد پیدا کرد. هر علمی به تخصصهای مختلف تقسیم شد. در عین حال آسیب هایی از جمله تک ساعتی شدن، جزئی نگری و ابزارگرائی نیز به وجود آمد. بخش زیادی از این انجمن های انجمنی محصول تخصصی شدن علوم است. به تعداد رشته های و تخصص هایی که ایجاد شد به تعداد آنها انجمن ها تاسیس شدند. این مساله هم می تواند مثبت و هم منفی باشد. از جهتی می تواند از نگاه کلی ما را باز دارد و می تواند ما را جزئی نگر کند. از جمله آسیب ها این است که در حوزه انجمن سازی به سمت افراط و تفریط در حال پیش رفته ایم. انجمن ها به لحاظ هویت بخشی جایگاه ویژه ای دارند به همین دلیل به سمت تکثر بیش از حد انجمن ها پیش می رویم که می تواند آسیب زا باشد. گسترش بیش از حد انجمن ها نیز فضای گفتگو را دچار آسیب خواهد کرد و انجمن ها را از مرجعیت دور می کند. ویژگی های انجمن ها شامل: تخصص گرائی در حوزه مطالعات علمی، ارزش نهاد بر مشارکت و عمل جمعی، هم افزایی، گردهمایی متخصصین، صاحب نظران که ظرفیت های گفتگویی را فراهم می کنند.

کارکردهای انجمن­ها شامل: کارکرد آموزشی پژوهشی و کارکرد واسطه ­ای میان جامعه و مردم (مخاطبان رشته) و دستگاه های متولی، کارکرد اتاق فکر، کارکرد مشاوره ای؛ مشارکتی، اعتماد سازی و ... بنابراین انجمن ها این ظرفیت ها را دارند که فرهنگ گفتگویی را تقویت کنند.

نتیجه گیری

انجمن سازی یک تمرین دموکراسی و مشارکت است. اگر که باید در ساختار دموکراتیک یک مصالحه صورت گیرد. نهادها می توانند ظرفیت ها را در این زمینه ایجاد کنند.

انجمن ها از استقلال مالی خوبی برخوردار نیستند. اما نسبت به بیست سال گذشته، کار بسیار عظیمی انجام شده است. در عین استقلال باید نوعی کارآفرینی صورت گیرد تا منافع مالی هم تامین شود. در مورد تاثیرگذاری هم آنچنان که باید و شاید تاثیرگذار نیستند. ولی سه مرحله برای انجمن ها وجود دارد که شامل مرحله تاسیسی، تثبیتی و مرحله ارتباطی و هویتی است. شاید در حال حاضر تعداد انجمن های فعال ایران به صد عدد نرسند. اگر اینها در مرحله هویتی باشند به رسمیت شناخته شده اند. باید در حوزه قانون گذاری الزام شود که هر طرح و لایحه ای از کانال انجمن ها عبور شود. هر چند مخاطره آمیز هم است. عنصر نمایندگی قائل به شخص است و قابل واگذاری نیست. برای تاثیرگذاری بیشتر نیاز به کار بیشتر است.

انجمن ها به عنوان یک نهاد نمی توانند تولید علم کنند چون فقط یک محمل هستند. انجمن ها ظرفیت سازی هایی در حوزه گفتگویی انجام می دهند. انجمن ها در حوزه جریان سازی و ظرفیت سازی هم قادر به انجام فعالیت ها هستند.

دو آسیب انجمن ها را تهدید می کنند که یکی دولتی سازی و دیگری اپوزیسیون سازی است. اکثر اوقات در هر دو جهت تلاشهایی شده است. پولهای بی حد و حصر نیز می تواند انجمن ها را دچار آسیب نماید. در همه جهان انجمن ها و نهادهای علمی در قالب طرح و پروژه ها فعالیت دارند.

 

نام:
ایمیل:
* نظر: