معرفی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی

تحقیق و پژوهش، مجموعه فعالیت‌های نظام‌مند و روش‌مداری است كه مهم‌ترین نقش را در تولید علم و فناوری و دستیابی به پیشرفت همه جانبه برعهده دارد. در این فرایند تحقیقات در حوزه علوم انسانی و اجتماعی نقش بنیادین و تعیین كننده دارد. اما باید كوشش كنیم تا ثمربخشی  این پژوهش‌ ها در توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جوامع انسانی و گسترش توانمندی‌های آن در حل معضلات به صورت یك باور عمومی درآید. تجارب گران‌سنگ پژوهش‌های انسانی و اجتماعی در قرون اخیر پشتوانه این باور است. تجربه كشورهای موفق در فرایند پیشرفت نشان داده كه دستیابی به پیشرفت فراگیر و پایدار تنها در سایه كوشش همه جانبه علمی و پژوهشی امكان‏پذیر است.

بدون شک برای ساختار علمی و نظام صنعتی قدرت‌های بزرگ هیچ چیز شیرین تر از چیدن بهترین و برترین  محصول کشورهای در حال توسعه، یعنی نخبگان و تحصیل کردگان آنها نیست. در نظام غیر منصفانه مبادله‌های جهانی، کشورهای فرادست، نیروهای نخبه و مستعدی را که کشورهای ضعیف هزینه‌های هنگفتی صرف پرورش و تربیت آنان نموده‌اند تصاحب می‌کنند و موجب تداوم و تشدید توسعه نیافتگی آنان می شوند. علوم انسانی و اجتماعی می‌تواند با کند و کاو در خصوص ابعاد انسانی ـ اجتماعی این پدیده در کشورهای مبدا، این عوامل را تبیین و برای آنها راه حل هایی بیابد و از این طریق به انحصار علم و نظریه پردازی علمی در كشورهای خاص پایان دهد و زمینه‌های نُضج محیط‌های علمی بومی را مهیا نماید. اگر عوام‌گرایی و عوام‌زدگی مشکل فرهنگ عمومی ماست که بعضاً دامانِ تحصیل کردگان و مشتغلان به علم و فن را نیز آلوده است، پیرایش فرهنگ و پالودن آن از اجزای نامطلوب، جز با اصحاب مومن و ژرف‌اندیش از میان متخصصان علوم انسانی و اجتماعی ممكن نخواهد بود؛ شخصیت‌های فرهیخته ای كه زندگی خویش را مجاهدانه صرف جلوگیری از به هرز و هدر رفتن سرمایه های ملی و نیرو های اجتماعی می‌كنند و جهادگرانه در تهذیب فرهنگ  ملی و ارتقای شاخص های کیفی آن می كوشند.

حاکم کردن روح علمی در دانشگاه ها و کلیه محیط های تعلیم وتربیت و زنده کردن روح جستجو و تتبع در بین دانش‌آموزان و دانشجویان نیز جز از مشفقان مسلح به علوم انسانی واجتماعی و متضلع در شناخت ابعاد گوناگون روح زمانه و انسان معاصر ساخته نیست و به فرموده رهبر معظم انقلاب باید «امتیازاتی» در فراگیری تخصص در علوم انسانی در نظر گرفته شود. قدر و ارج مراتب و کارآمدی علوم انسانی را پایانی نیست زیرا قدر و ارج وکارآمدی انسان را نهایتی نیست و توجه راستین به آن تنها راه نیل به توسعه پایدار و متوازن در کشور ماست که شرایط آن پیچیدگی‌های خاص خود را داراست. در كوتاه كلام باید اذعان داشت كه طبق فرمایش رهبر فرزانه انقلاب توجه به علوم انسانی باید مورد توجه مسئولان قرار گیرد.

باید توجه داشت پیشبرد فرایند توسعه مادی در ابعاد اقتصادی، علمی و فناورانه در متن جامعه‌ای با فرهنگ تنزه طلبی و کاوش در باب نسبت توسعه بومی و فرهنگ ملی مسئله‌ای  بسیار مهم در حیطه علوم انسانی است که بی توجهی به آن و فقدان یک دیدگاه نظری سازگار و جامع در این باب موجب هدر دادن منابع انسانی جامعه  و حرکت نامتكامل و گاه پس زننده در اجتماع خواهد شد. گسست از هویت تاریخی به بهانه توسعه و از دست دادن معنویت و معنای زندگی در سطح جوانان و نیروهای مولد جامعه مسئله‌ای مهم و تاثیرگذار بر اقتدار و اتحاد ملی ماست.

در سایه علوم انسانی می‌توان به دیدگاهی متعادل در باب وجوه دینی، ملی و توسعه ای دست یافت و بر قدر انسان به عنوان سرمایه برتر دوران جدید وقوف یافت .علاوه بر آن از نسبت انسان جدید و دوران جدید، عقلانیت ابزاری و عقلانیت ماهوی آگاه شد.علوم انسانی و اجتماعی در توسعه فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی كشور و تقویت فرهنگ دینی، هویت ملی و ارزش‌های انقلاب اسلامی نقش داشته، باعث افزایش روحیه خودباوری و اعتماد به نفس در میان طالبان سایر علوم می‌شود بدین ترتیب با سیر اهداف جامعه و اشاعه فرهنگ و ارزش‌های انقلابی، روحیه اتكای به فرهنگ و اعتلای تمدن اسلامی را فراهم می‌آورد.

جهاددانشگاهی به‏ عنوان یك نهاد عمومی غیردولتی از بدو تأسیس خود در سال ۱۳۵۹ همواره به امر پژوهش اهتمام جدّی مبذول داشته و پرداختن به آن را یكی از مهم‌ترین رسالت‌های خود تلقی كرده‏است. حاصل این توجه انجام صدها طرح و پروژه تحقیقاتی و ارائه موارد متعدد مشاوره علمی و تخصصی بوده است كه برخی از آنها توانسته‏اند در مجامع علمی، صنعتی و تخصصی كشور درخششی چشمگیر داشته باشند. انتخاب همه ساله حداقل یك طرح پژوهشی این نهاد به‏عنوان طرح برگزیده جشنواره بین‏المللی خوارزمی را می‏توان شاهدی بر این مدعا دانست.

اهتمام مستمر جهاد به پژوهش‌های علوم انسانی و اجتماعی با رویكردی كاربردی، آن را به نهادی كه نقش مكمل دانشگاه را ایفا می‌كند، تبدیل كرده است.  این نهاد، وجهه همت خود را پاسخگویی به نیازها و پرداختن به چالش‌های اجتماعی قرار داده است. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی با پی جویی چارچوب‌های این سیاست، اكنون حداقل در مواجهه با چالش  بحران هویت و مسائل جوانان با كوشش‌های مداوم پژوهشی به صورت مرجعی علمی درآمده است.

با عنایت به رسالت جهاد دانشگاهی طبق اساسنامه مصوب شورای‌عالی انقلاب فرهنگی در زمینه رفع نیازهای پژوهشی  و همچنین نیاز روزافزون كشور به اجرای تحقیقات برنامه‌ریزی شده و هدفمند، معاونت پژوهش و فناوری جهاد دانشگاهی در سال ۱۳۷۴ اقدام به تأسیس پژوهشكده علوم‌انسانی و اجتماعی نمود. در همان سال مجوز اصولی پژوهشكده از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اخذ و در سال ۱۳۸۱ مجوز قطعی پژوهشكده صادر شد. به دلیل افزایش كمی و كیفی فعالیت‌ها، هیئت امنای جهاد دانشگاهی در سال ۱۳۸۶ با تبدیل پژوهشكده به پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی موافقت كرد.

مهم‌ترین اهداف تأسیس پژوهشگاه با استناد به اساسنامه آن عبارتند از:

ارتقاء جایگاه جهانی ایران در تولید علم در حوزه علوم انسانی.

ارتقاء سطح تعامل با مراكز علمی و پژوهشی در گستره ملی و جهانی

تقویت حوزه‌های تحقیقاتی دارای مزیت برای نیل به مرجعیت علمی و پژوهشی

پرداختن به چالش‌های اساسی جامعه ایران در حوزه‌های اجتماعی و فرهنگی با افزایش ظرفیت‌ها و توانمندیها بر مبنای اساسنامه جهاد دانشگاهی

تنوع بخشی و گسترش پژوهش‌های كاربردی در حوزه علوم انسانی و بازشناسی كارآمدی آن

كمك به بومی شدن علوم انسانی و خوداتكایی كشور

توسعه و گسترش پژوهش در زمینه علوم انسانی،مطالعات فرهنگی و اجتماعی

ایجاد زمینه مناسب برای ارتقای فعالیتهای پژوهشی

همكاری در امور پژوهشی با مؤسسات آموزشی و پژوهشی كشور به منظور ارتقای كیفیت فعالیتهای پژوهشی

پاسخ به نیازهای علمی، تخصصی و تحقیقاتی دستگاه‌های اجرایی و كوشش در جهت استقلال علمی كشور در رشته‌های تخصصی علوم انسانی و اجتماعی

عملكرد پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات اجتماعی در یك نگاه.

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی با داشتن سه پژوهشكده، یازده گروه پژوهشی و سه مركز خدمات تخصصی و برخورداری از سرمایه های انسانی مجرب، در طول حیات علمی خود پژوهش های متنوعی را در حوزه‌های مختلف به انجام رسانده است. بطور كلی پژوهشگاه از بدو تاسیس تاكنون، بیش از ۲۵۰ عنوان طرح پژوهشی را راهبری و هدایت نموده است كه سازمان های علمی- پژوهشی و اجرایی مختلفی از این طرح‌ها بهره‌مند گردیده‌اند. در بخش خدمات تخصصی نیز بیش از ۱۶۳ همایش، كارگاه تخصصی، دوره آموزشی و نشست علمی را تدارك و به انجام رسانده است. «همایش بین المللی پیامبر اعظم(ص) و برنامه‌های درسی»، «همایش ملی آسیب‌شناسی تربیت دینی»، «همایش ملی جوانان و هویت ایرانی: همسازی عناصر دینی و ملی‌»، «همایش ملی مدیریت پسماند شهری و روستایی» و «همایش ملی تلفن همراه هوشمند و سبک زندگی» از جمله همایش‌های برگزارشده پژوهشگاه است. مقالات چاپ شده توسط اعضای هیات علمی پژوهشگاه تاكنون در حدود ۵۵۳ مورد در نشریات علمی- پژوهشی، علمی- ترویجی و یا سایر نشریات است. علاوه بر این حدود ۶۷ عنوان كتاب در پژوهشگاه چاپ و منتشر شده است. انعقاد بیش از ۴۰ تفاهم‌نامه با ‌سازمان‌های علمی - پژوهشی و اجرایی كشور، از دیگر فعالیت‌های درخور توجه برای زمینه‌سازی امر پژوهش در پژوهشگاه است. در جدول زیر عملكرد پژوهشگاه از بدو تأسیس تا‌كنون آمده است.

كتب منتشره    ۶۷
تعداد كتب در دست انتشار    ۱۳
تعداد طرح‌های در دست اجرا    ۵۵
تعداد طرح‌های خاتمه یافته    ۲۵۵
تعداد مقالات تالیفی    ۵۳۳
همایش‌ها، كارگاه‌ها و نشست‌های برگزار شده    ۱۶۳