پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی

برگزاری نشست مدیریرت بحران در بافتهای فرسوده شهری

هشتمین نشست تخصصی از سلسله نشست‌های موضوعی گروه مدیریت و  برنامه‌ریزی شهری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی  با موضوع « مدیریت بحران در بافت های فرسوده شهری » با ارائه ی آقای   مهندس اسد رازانی عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی در روز چهارشنبه مورخ ۱۶ اسفندماه ۱۳۹۶، در محل پژوهشگاه برگزار شد.

در ابتدای این نشست  مهندس رازانی  مدیر گروه پژوهشی مدیریت و برنامه ریزی شهری و منطقه ای پژوهشگاه  ضمن خیر مقدم به حضار، به تشریح اهداف برگزاری سلسله نشست های تخصصی گروه برنامه ریزی شهری و بیان نکاتی در مورد بافت فرسوده و بازآفرینی شهری و ضرورت پرداختن به آنها از زوایای مختلف پرداختند. یکی از طرح هایی که در این راستا در گروه مدیریت و برنامه ریزی شهری به اتمام رسیده است طرح "تبیین مولفه های مدیریت بحران زلزله در بافت های فرسوده شهری" است.

در ادامه بیان داشتند از موضوعاتی که بیشتر شهرهای بزرگ جهان با آن دست‌ به‌گریبان هستند، موضوع حوادث طبیعی و زلزله است که می‌بایست به دنبال راهکارهایی برای افزایش توان،  و بالا بردن تاب‌آوری جامعه و کاهش آسیب پذیری شهرها در برابر سوانح خصوصا در مرحله قبل از وقوع بحران بود. كشور ایران نیز بواسطة مجموعة ویژگی‌های اقلیمی، زمین‌شناسی و توسعة اجتماعی- فضایی، از جملة آسیب‌پذیرترین كشورهای جهان در برابر مخاطرات طبیعی به‌ویژه زلزله و سیل می‌باشد. بررسی آمارها نشان می‌دهد در سالهای اخیر به‌طور متوسط هر پنج سال یک‌بار زلزله­ای مخرب و پر آسیب در نقطه­ای از كشور رخ داده است و در حال حاضر ایران در صدر كشورهایی است كه وقوع زلزله در آن با تلفات جانی بالا همراه است. از حدود ۱۰۰۰ شهر کشور، در حدود ۷۷ درصد آن‌ها بر روی گسل‌ها و در پهنه­بندی زلزله قرار دارند و از کل مساحت شهر­های کشور در حدود ۱۳۰ هزار هکتار بافت ناکارآمد و فرسوده وجود دارد که بیش از یک‌سوم جمعیت کشور در این محدوده‌ها ساکن هستند. همین امر آسیب­پذیری در برابر رخدادهای طبیعی چون زلزله را دوچندان خواهد کرد.

با توجه به موارد ذکرشده، زلزله برای کلان‌شهر تهران خصوصاً در محدوده بافت­های فرسوده شهر، نیازمند توجه ویژه از سوی مدیران است؛ این بافت­های فرسوده، بنا به دلایلی از قبیل عدم رعایت معیارهای فنی و مهندسی در ساخت بنا، مصالح نامناسب به‌کاررفته در آن‌ها، هم‌جواری این مناطق با سکونتگاه‌های حاشیه­ای و غیراستاندارد، آسیب­پذیری شریان­های حیاتی در این مناطق، شبکه­ی ارتباطی ناکارآمد و عدم وجود تأسیسات و تجهیزات شهری مناسب و... بیشتر از سایر بافت­­های شهری در برابر زلزله، آسیب­پذیر بوده و شدت تلفات و خسارات نیز در این بافت­ها به نسبت بیشتر می­شود.

با تأکید بر چالش‌های پیش‌رو و آسیب­پذیری بالای بافت‌های فرسوده شهری، این پژوهش به دنبال این بود که یک الگوی مناسب مدیریت بحران در بافت‌های فرسوده دارای چه ویژگی‌ها و مؤلفه‌هایی است. در این مطالعه با بهره­گیری از تمامی مطالعات پیشین مرتبط با موضوع و الگوهای مدیریت بحران در کشورهای مختلف و تجارب جهانی، ابعاد مختلف فرآیند مدیریت بحران  شناسایی و ابعاد و مؤلفه‌های یك الگوی مناسب مدیریت بحران در بافت‌های فرسوده شهری به ‌منظوركنترل و كاهش صدمات و خسارات ناشی از زلزله در مقطع قبل از رخداد زلزله (مرحله پیشگیری) در بافت‌های فرسوده شهری تبیین شد و پس از جمع بندی و تجزیه و تحلیل مقایسه ای مطالعات صورت گرفته در زمینه مبانی نظری و الگوی های موجود مدیریت بحران، تجارب جهانی و تجارب ایران در زمینه مدیریت بحران، ۳۲ مولفه تأثیر گذار در زمینه مدیریت بحران زلزله در بافت های فرسوده شهری استخراج و در شش بعد «اجتماعی - فرهنگی»، «اقتصادی»، «کالبدی - محیطی» ، «ساختاری - مدیریتی»، «حقوقی- قانونی» و بعد «زیرساخت ها» ، دسته بندی شدند .