بازخوانی اندیشه سیاسی امام خمینی(ره)؛ تأکید بر تربیت «شهروند مسئول» و حکمرانی عادلانه
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاددانشگاهی، دکتر سیدرضا شاکری با اشاره به اندیشه سیاسی امام خمینی(ره) گفت: جمهوری اسلامی مهمترین میراث سیاسی امام راحل است که میتواند زمینهساز شکلگیری شهروندان آگاه و مسئول باشد.
وی با تأکید بر ضرورت گفتوگوی نسل جدید با میراث فکری امام خمینی(ره)، افزود: تجربه رهبری امام، چه در سطح ایران و چه در جهان اسلام، همچنان ظرفیت بازخوانی، بازتفسیر و ارائه الگوهای جدید رهبری مبتنی بر ارزشها و فضیلتهای انسانی را دارد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی در پاسخ به این پرسش که کدام بخش از اندیشههای امام خمینی(ره) برای نسل جدید قابلیت بازخوانی و روزآمدسازی دارد، اظهار کرد: از منظر اندیشه سیاسی میتوان به این سؤال پاسخهای متعددی داد. نزدیک به چهار دهه از رحلت امام خمینی(ره) میگذرد و در این فاصله، تحولات گسترده اجتماعی، فرهنگی و جهانی رخ داده و نسلهای جدیدی در ایران شکل گرفتهاند که تجربه مستقیمی از انقلاب اسلامی ندارند.
ضرورت گفتوگوی انتقادی نسل جوان با میراث امام
وی افزود: جوانان امروز در جهان متفاوتی زندگی میکنند. برای آنکه بتوانند با میراث، سنت و فرهنگ خود ارتباط برقرار کنند، باید زمینه گفتوگوی انتقادی با گذشته فراهم شود؛ گفتوگویی که امکانات، محدودیتها، نقاط قوت و ضعف آن دوران را مورد توجه قرار دهد.
شاکری ادامه داد: به اعتقاد من، جوانان میتوانند در دو حوزه اساسی با امام خمینی(ره) و تجربه زیسته ایشان آشنا شوند؛ نخست، تجربه شخصی و فردی امام و دوم، تجربه ایشان به عنوان یک رهبر سیاسی. علاوه بر این، بخش سومی نیز وجود دارد که متناسب با اقتضائات زمان قابلیت روزآمدسازی و بازخوانی دارد و آن تجربه رهبری امام است.
تجربه رهبری امام؛ الگویی برای جهان اسلام
وی خاطرنشان کرد: تجربه رهبری امام خمینی(ره) میتواند مبنایی برای تحول در الگوهای رهبری در کشورهای اسلامی باشد و امکان بهرهگیری از آن برای شکلدهی به الگوهای جدید رهبری مبتنی بر ارزشها و فضیلتهای اخلاقی و انسانی وجود دارد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی درباره اهمیت دوره جوانی امام خمینی(ره) گفت: من تأکید ویژهای بر این دوره دارم. این بخش از زندگی امام دو گروه مخاطب دارد؛ یکی مخاطب عام که همه جوانان را دربرمیگیرد و دیگری مخاطب خاص شامل دانشجویان، کارآفرینان و جوانانی که در عرصههای مختلف علمی، اقتصادی و اجتماعی مشغول فعالیت و نوآوری هستند.
آگاهی، مسئولیتپذیری و استقلال فکری در جوانی امام
وی ادامه داد: یکی از مهمترین ابعاد تجربه جوانی امام، شکلگیری آگاهی، مسئولیتپذیری و استقلال فکری و عملی در زندگی ایشان است. ازدواج امام که مبتنی بر عشق و محبت بود، در کنار تجربههای علمی و فکری، به شکلگیری این شخصیت مستقل کمک کرد.
شاکری اظهار کرد: امام خمینی(ره) در ۲۷ سالگی کتاب «شرح دعای سحر» را نگاشت؛ اثری که جلوههایی از اندیشه سیاسی و گرایش به مدینه فاضله در آن مشاهده میشود. پس از آن نیز کتاب «چهل حدیث» را تألیف کرد که اثری معتبر و قابل تأمل است و من در کتاب «رهبری سیاسی امام» از آن به عنوان یکی از مبانی نظری اندیشه ایشان بهره بردهام.
وی افزود: امام خمینی(ره) در ۴۱ سالگی و در سال ۱۳۲۲ کتاب «کشفالاسرار» را نوشت. این اقدام نشاندهنده سطح بالای آگاهی و مسئولیتپذیری ایشان بود. امام در شرایطی که میتوانست صرفاً به فعالیتهای حوزوی بپردازد، در پاسخ به کتاب «اسرار هزار ساله» که روحانیت را به خرافهگرایی متهم کرده بود، وارد میدان شد و اثری تأثیرگذار خلق کرد.
جمهوری اسلامی؛ میراث سیاسی امام برای شهروند مسئول
شاکری با اشاره به میراث سیاسی امام خمینی(ره) گفت: هر جوان ایرانی که در عرصههای مختلف زندگی و فعالیت میکند، باید نسبت به زندگی سیاسی خود آگاهی و احساس مسئولیت داشته باشد و بتواند در جهانی معنادار، نقش سیاسی خود را ایفا کند.
وی افزود: مهمترین میراثی که امام خمینی(ره) از خود بر جای گذاشت، تأسیس جمهوری اسلامی بود. کسانی که به اندیشه امام میپردازند، باید به این نکته توجه داشته باشند که جمهوری اسلامی در اندیشه ایشان چارچوبی برای معنا بخشیدن به زندگی سیاسی شهروندان و ایفای مسئولانه نقش آنان در ساختار سیاسی کشور است.
شاکری تصریح کرد: تحقق آرمانهای مندرج در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مستلزم پایبندی همه افراد به مسئولیتهای خود است. اگر هر فرد در جایگاه خود، از شهروند عادی گرفته تا نماینده مجلس، مدیر، معلم یا بخشدار، مسئولیتهایش را به درستی انجام دهد، بسیاری از مشکلات بدون نیاز به سازوکارهای گسترده نظارتی قابل حل خواهد بود.
بحران رهبری سیاسی در جهان و اهمیت بازخوانی تجربه امام
وی تأکید کرد: مجموعه تجربه رهبری امام خمینی(ره) قابلیت بررسی، بازخوانی و صورتبندی جدید متناسب با شرایط امروز ایران و جهان را دارد. در شرایطی که رهبری سیاسی در بسیاری از نقاط جهان با بحرانهای معرفتی مواجه است، مطالعه تجربه امام میتواند افقهای جدیدی را در حوزه رهبری سیاسی بگشاید. از این منظر، امام خمینی(ره) یکی از رهبران بزرگ و اثرگذار در علم سیاست به شمار میرود و ابعاد مختلف تجربه رهبری ایشان همچنان ظرفیت پژوهش و بهرهبرداری نظری و عملی دارد.
عدالت بدون شفافیت، نقد قدرت و مسئولیتپذیری نهادها محقق نمیشود
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی با تأکید بر اینکه عدالت همچنان یکی از مسائل اساسی ایران و جهان است، گفت: اندیشه امام خمینی(ره) در حوزه عدالت، حتی در شرایط کنونی و در دل نظام سرمایهداری جهانی نیز میتواند الهامبخش شکلگیری انگیزهها، اندیشهها و سازوکارهایی برای نزدیک شدن به جهانی عادلانهتر باشد.
شاکری در پاسخ به پرسشی درباره نسبت تأکید امام خمینی(ره) بر مستضعفان و محرومان با سیاستهای اقتصادی امروز، از جمله خصوصیسازی، اقتصاد بازار و تعامل با اقتصاد جهانی، اظهار کرد: مسئله عدالت به یکی از مهمترین دغدغههای بشری در جهان معاصر تبدیل شده است و آثار و پیامدهای بیعدالتی را میتوان در زندگی تودههای مردم مشاهده کرد. با این حال، نمیتوان برای این مسئله پیچیده راهحلی فوری و نهایی ارائه داد و تحقق عدالت نیازمند تأملات عمیق نظری و عملی است.
وی افزود: البته این تأملات نباید ما را از کنش و عمل در مسیر عدالت دور کند. در دورهای که امام خمینی(ره) گفتمان مستضعفان و محرومان را مطرح کرد، جهان تحت تأثیر نوعی دوگانه قرار داشت؛ از یک سو محرومان و مستضعفان و از سوی دیگر ثروتمندان، قدرتهای امپریالیستی و صاحبان سرمایه قرار داشتند که بخش مهمی از ثروت خود را از طریق بهرهکشی به دست آورده بودند.
نظر شما :