نقش فوتبال در تقویت همبستگی ملی در شرایط جنگ

به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاددانشگاهی، بابک ارسیا، عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاددانشگاهی، با اشاره به جایگاه فوتبال در جوامع معاصر اظهار کرد: رقابت‌های جام جهانی فوتبال از مهم‌ترین عرصه‌های بازنمایی هویت ملی هستند و تیم‌های ملی در این مسابقات تنها نماینده یک فدراسیون ورزشی نیستند، بلکه نماد فشرده‌ای از امید، هویت و احساسات جمعی یک ملت به شمار می‌روند.

وی با استناد به نظریه همبستگی اجتماعی امیل دورکیم توضیح داد که در شرایط جنگ و بحران، گرایش به همبستگی مبتنی بر اشتراکات هویتی افزایش می‌یابد و نمادهای ملی از جمله تیم ملی فوتبال می‌توانند به کانون تمرکز احساسات جمعی تبدیل شوند. به گفته وی، مسابقات بین‌المللی ورزشی بستری را فراهم می‌کنند که افراد، حتی بدون شناخت مستقیم از یکدیگر، احساس تعلق به یک اجتماع واحد را تجربه کنند.

ارسیا با اشاره به نظریه «جماعت‌های خیالی» بندیکت اندرسون و نظریه هویت اجتماعی تاجفل و ترنر افزود: در شرایط تهدید بیرونی، مرزهای هویتی میان «ما» و «دیگران» پررنگ‌تر می‌شود و افراد بیش از گذشته به نمادهایی روی می‌آورند که هویت جمعی آنان را نمایندگی می‌کنند. در چنین شرایطی، تیم ملی فوتبال می‌تواند به یکی از مهم‌ترین نمادهای وحدت ملی تبدیل شود.

این پژوهشگر همچنین با تأکید بر نقش «انسجام تیمی» در موفقیت‌های ورزشی اظهار کرد: شرایط بحرانی می‌تواند حس مسئولیت مشترک، تعهد به اهداف جمعی و همدلی میان اعضای تیم را افزایش دهد. بازیکنان در چنین موقعیتی تنها برای کسب یک نتیجه ورزشی تلاش نمی‌کنند، بلکه خود را نماینده امید و غرور ملی می‌دانند.

ارسیا با اشاره به تجربه برخی کشورها در جام‌های جهانی، از عملکرد تیم ملی کرواسی پس از جنگ‌های یوگسلاوی و قهرمانی آلمان غربی در جام جهانی ۱۹۵۴ به‌عنوان نمونه‌هایی یاد کرد که در آن فوتبال به بازسازی اعتمادبه‌نفس ملی و تقویت هویت جمعی کمک کرده است.

وی در عین حال تأکید کرد که رابطه میان بحران و موفقیت ورزشی رابطه‌ای ساده و مستقیم نیست و عواملی همچون کیفیت رهبری، اعتماد درون تیمی، ثبات مدیریتی و توانایی تبدیل احساسات جمعی به تمرکز حرفه‌ای، در تعیین نتیجه نهایی نقش مهمی دارند.

ارسیا با اشاره به جایگاه ویژه فوتبال در ایران خاطرنشان کرد: فوتبال در ایران صرفاً یک سرگرمی یا رقابت ورزشی نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین عرصه‌های تجربه و بازنمایی هویت ملی محسوب می‌شود. از این منظر، حضور تیم ملی در جام جهانی ۲۰۲۶ می‌تواند فراتر از یک رویداد ورزشی، به تجربه‌ای اجتماعی برای بازتعریف امید، همبستگی و احساس تعلق ملی تبدیل شود.